Pedelec nedir, nasıl çalışır?

Pedelec: kısa tanım

Pedelec, İngilizce “pedal electric cycle” ifadesinin kısaltmasıdır ve pedal destekli elektrikli bisikleti anlatır. Pedelecin temel fikri basittir: Bisikleti siz sürersiniz, motor size eşlik eder. Motor yalnızca siz pedal çevirirken devreye girer, siz durunca durur ve belirli bir hıza ulaşıldığında desteğini keser.

Bu yaklaşım pedeleci hem gaz kollu elektrikli araçlardan hem de motosikletlerden ayırır. Pedelecte hareketin kaynağı hâlâ sürücüdür; motor, rüzgâra karşı giderken, yokuş çıkarken ya da kalkışta pedal çevirmeyi kolaylaştıran bir yardımcıdır. Türkiye'deki kanuni elektrikli bisiklet tanımı da tam olarak bu araç sınıfını tarif eder.

Kanundaki karşılığı

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 3. maddesi elektrikli bisikleti özetle şöyle tanımlar: En fazla 0,25 kW sürekli nominal güce sahip, hızı 25 km/s'e ulaştığında veya sürücü pedal çevirmeyi bıraktığında güç çıkışı kademeli olarak düşen ve sonunda kesilen yardımcı elektrik motoruyla donatılmış bisiklet. Bu, pedelecin hukuki tarifidir. Tanıma uyan araç bisiklet sayılır; ehliyet, plaka ve tescil gerekmez, ancak kullanıcının 15 yaşını doldurmuş olması gerekir. Ayrıntıları elektrikli bisiklet için ehliyet gerekir mi yazımızda anlattık.

Bir pedelec nelerden oluşur?

Dışarıdan sıradan bir bisiklete benzese de pedelecin içinde birlikte çalışan dört ana parça vardır:

Motor

Desteği üreten parçadır. Pedeleclerde motor ya krankın bulunduğu orta noktaya (orta motor) ya da tekerleklerden birinin göbeğine (göbek motor) yerleştirilir. İki yerleşimin sürüşe etkisi oldukça farklıdır; bunu orta motor mu göbek motor mu yazımızda ayrıntılı olarak karşılaştırıyoruz.

Batarya

Motorun enerji kaynağıdır. Pedeleclerde genellikle lityum iyon hücrelerden oluşan bir paket kullanılır. Batarya kadronun üzerine takılabilir, bagaja yerleştirilebilir ya da kadronun içine gömülebilir. Kapasitesi, bisikletin ne kadar yol gidebileceğini belirleyen etkenlerden biridir. Batarya bakımı için elektrikli bisiklet bataryası yazımıza göz atabilirsiniz.

Sensör

Pedelecin “pedal destekli” olmasını sağlayan parçadır. Sensör, sürücünün pedal çevirip çevirmediğini ve bazı sistemlerde ne kadar kuvvet uyguladığını algılar; kontrolcüye bu bilgiyi gönderir.

Kontrolcü ve ekran

Kontrolcü, sensörden gelen bilgiye, seçilen destek kademesine ve bisikletin hızına bakarak motora ne kadar güç gönderileceğine karar verir. 25 km/s sınırını uygulayan da kontrolcüdür. Ekran veya kumanda ise sürücünün destek kademesini seçmesini ve hız, batarya durumu gibi bilgileri görmesini sağlar.

Sensör türleri: kadans ve tork

Pedelecin sürüş hissini en çok belirleyen parça sensördür. İki temel türü vardır.

Kadans sensörü

Kadans sensörü pedalın dönüp dönmediğini algılar. Pedal dönmeye başladığında motor, seçilen kademeye göre belirli bir destek verir. Basit ve ekonomik bir çözümdür. Dezavantajı, desteğin pedala ne kadar kuvvet uyguladığınızdan bağımsız olmasıdır: Hafifçe pedal çevirseniz de güçlü çevirseniz de destek benzerdir. Bu durum özellikle kalkışta desteğin ani gelmesine ve sürüşün “itiliyormuş” gibi hissettirmesine yol açabilir.

Tork sensörü

Tork sensörü pedala uyguladığınız kuvveti ölçer ve desteği bu kuvvetle orantılı olarak ayarlar. Daha güçlü bastığınızda daha fazla destek, hafifçe çevirdiğinizde daha az destek alırsınız. Sonuç, sıradan bir bisiklete çok daha yakın, doğal bir sürüş hissidir. Tork sensörü özellikle orta motorlu sistemlerde yaygındır. Daha karmaşık ve maliyetlidir, ancak desteği ihtiyaç anında verdiği için enerjiyi de daha dengeli kullanabilir.

Destek kademeleri

Pedeleclerin çoğunda birden fazla destek kademesi bulunur. Kademe isimleri ve sayısı üreticiye göre değişir; genel mantık şöyledir:

• Düşük kademe: Hafif destek. Düz yolda ve uzun mesafede bataryayı korumak için idealdir.
• Orta kademe: Günlük şehir kullanımı için dengeli destek.
• Yüksek kademe: Yokuş, rüzgâr ve yük taşırken güçlü destek. Bataryayı en hızlı tüketen kademedir.

Hangi kademeyi seçerseniz seçin, motor desteği 25 km/s'te kesilir. Kademe, desteğin miktarını değiştirir; yasal hız sınırını değiştirmez. Seçilen kademe aynı zamanda menzili doğrudan etkiler. Bunu elektrikli bisiklet menzili yazımızda ayrıntılı olarak anlatıyoruz.

25 km/s sınırı nasıl çalışır?

Pedelecte hız sınırı, bisikletin 25 km/s'ten hızlı gidemeyeceği anlamına gelmez. Sınır, motor desteği için geçerlidir. Hız 25 km/s'e yaklaştığında kontrolcü desteği kademeli olarak azaltır ve bu hızda keser. Bu noktadan sonra bisiklet, sıradan bir bisiklet gibi yalnızca sürücünün pedal gücüyle ya da yokuş aşağı hızlanabilir. Hız yeniden 25 km/s'in altına düştüğünde destek tekrar devreye girer.

Bu sınırı yazılımla ya da ek donanımla kaldırmak, aracın kanundaki elektrikli bisiklet tanımından çıkmasına neden olabilir. Böyle bir müdahale ayrıca motorun, bataryanın ve frenlerin tasarlandığı koşulların dışına çıkmak anlamına gelir.

Pedelec ile gaz kollu araç arasındaki fark

Piyasada “elektrikli bisiklet” adıyla satılan bazı araçlarda gaz kolu bulunur. Gaz kolu, pedal çevirmeden aracın motor gücüyle ilerlemesini sağlar. Bu araçlar pedelec değildir: Hareketin kaynağı sürücü değil motordur. Kanundaki tanım motor desteğinin pedala bağlı olmasını şart koştuğu için pedalsız ilerleyebilen araçlar bu tanımın dışında kalabilir ve motorlu bisiklet gibi başka bir sınıfta değerlendirilebilir.

Fark yalnızca hukuki değildir. Pedelecte sürücü her zaman hareketin içindedir: Pedal çevirmek fiziksel bir etkinlik olmaya devam eder, ama yokuşlar ve rüzgâr artık bir engel değildir. Bu yüzden pedelec, hem ulaşım hem de hareket aracı olarak kullanılabilir.

Pedelec kimler için uygun?

• Şehirde işe gidip gelenler: Yokuşlarda terlemeden, trafiğe takılmadan kısa ve orta mesafeleri bisikletle yapmak isteyenler.
• Bisiklete yeniden başlayanlar: Kondisyonunu adım adım artırmak isteyenler için düşük kademeden başlamak iyi bir yol olabilir.
• Yük taşıyanlar: Çanta, alışveriş ya da iş ekipmanı taşırken ek destek işe yarar.
• Engebeli şehirlerde yaşayanlar: Türkiye'nin birçok şehrinde eğim, bisiklet kullanımının önündeki en büyük engellerden biridir; pedelec bu engeli büyük ölçüde azaltır.

Unutmayın: Türkiye'de elektrikli bisikleti trafikte kullanmak için 15 yaşını doldurmuş olmak gerekir.

Pedelec ile sıradan bisiklet arasındaki farklar

Pedelec bir bisiklettir, ama motor ve batarya bazı ayrıntıları değiştirir. İlk kez binecekseniz şu farkları bilmek işinizi kolaylaştırır:

• Ağırlık: Motor, batarya ve güçlendirilmiş kadro nedeniyle pedelecler sıradan bisikletlerden genellikle daha ağırdır. Sürüş sırasında destek bu ağırlığı hissettirmez; ama bisikleti merdivenden çıkarırken ya da araca yüklerken fark edersiniz.
• Frenler: Daha yüksek ortalama hız ve daha fazla ağırlık, iyi frenleri önemli kılar. Fren balatalarını sıradan bir bisiklete göre daha sık kontrol edin.
• Lastikler: Ağırlık ve hız, lastiklere daha fazla yük bindirir. Basıncı düzenli olarak kontrol etmek hem güvenlik hem menzil için önemlidir.
• Kalkış: Destek kalkışta hissedilir. İlk sürüşlerde düşük kademeyle başlamak alışmayı kolaylaştırır.

İlk sürüş için ipuçları

1. Desteği kapatarak başlayın. Önce bisikleti desteksiz sürün; ağırlığını, frenlerini ve vites geçişlerini tanıyın.
2. Düşük kademeyi açın. Trafiğe kapalı, düz bir alanda en düşük destek kademesiyle kalkış ve duruş denemeleri yapın.
3. Frenleri erken kullanın. Pedelecle hız fark etmeden artar; durma mesafesini öğrenmek için birkaç fren denemesi yapın.
4. Viraja girmeden pedalı hafifletin. Dar dönüşlerde ve kalabalık alanlarda destek istemediğiniz anda gelmesin diye düşük kademe kullanın.
5. Dururken hafif vitese geçin. Hafif viteste kalkmak hem sizin hem motorun işini kolaylaştırır.
6. Kaskınızı takın ve gece sürüşlerinde aydınlatmanızı açın.

Pedelec sürmek egzersiz sayılır mı?

Pedelecte motor yalnızca destek verir; pedalı çeviren yine sizsiniz. Bu yüzden pedelec sürmek fiziksel bir etkinliktir, yalnızca yoğunluğunu siz ayarlarsınız. Düşük kademede daha fazla, yüksek kademede daha az çaba harcarsınız. Pedelecin asıl katkısı, bisiklete binmeyi kolaylaştırarak daha sık ve daha uzun binmeyi mümkün kılmasıdır: Yokuş ya da rüzgâr yüzünden bisikleti evde bırakacağınız günlerde de yola çıkabilirsiniz. Bir sağlık sorununuz varsa yeni bir egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Pedelec bakımı

Pedelecin mekanik bakımı sıradan bir bisikletinkine benzer; elektrikli parçalar ise birkaç ek alışkanlık ister:

• Zinciri ya da kayışı temiz tutun; aktarma organlarını düzenli olarak kontrol ettirin.
• Fren balatalarını ve lastik basıncını sık kontrol edin.
• Bisikleti basınçlı suyla yıkamayın; motor, batarya ve bağlantı noktalarını nemli bir bezle silin.
• Batarya temas noktalarını temiz ve kuru tutun.
• Motor ya da kontrolcüde bir arıza belirtisi görürseniz kendiniz açmaya çalışmayın; yetkili servise başvurun.
• Yazılım güncellemesi sunuluyorsa yalnızca üreticinin resmî güncellemelerini kullanın.

Yanlış bilinenler

“Pedelec kendi kendine gider.” Hayır. Pedal çevirmezseniz motor destek vermez.

“Pedelec yalnızca yaşlılar ya da kondisyonu düşük olanlar içindir.” Hayır. Pedelec; işe terlemeden gitmek isteyenler, yük taşıyanlar ve engebeli şehirlerde yaşayanlar dahil çok geniş bir kullanıcı kitlesine hitap eder.

“Batarya bitince bisiklet kullanılamaz.” Hayır. Pedelec batarya bittiğinde de pedalla sürülebilir; yalnızca destek olmaz ve ağırlık daha fazla hissedilir.

“Daha güçlü motor her zaman daha iyidir.” Kanuni elektrikli bisiklet sınıfında sürekli nominal güç 250 W ile sınırlıdır. Sürüş kalitesini güçten çok motorun yeri, sensör türü ve kontrolcünün desteği nasıl verdiği belirler.

diffEVs MOVE bir pedelec olarak

diffEVs MOVE'u bir pedelec olarak tasarlıyoruz. Tasarım hedeflerimize göre MOVE'da 250 W orta motor var; motor yalnızca siz pedal çevirirken çalışıyor ve 25 km/s'te desteği kesiyor. MOVE'da el gazı yok. Batarya kadronun alt kısmına, gövdenin içine gömülü; kapasitesi seri üretim öncesi kesinleşecek. MOVE şu anda prototip üretim aşamasında ve satışta değil; tüm değerler seri üretimde doğrulanacak tasarım hedefleridir.

MOVE'un tüm teknik değerlerine ürün sayfasından ulaşabilirsiniz.

Pedelec alırken sorulacak sorular

• Sensör türü ne? Tork sensörü mü, kadans sensörü mü? Deneme sürüşünde desteğin nasıl geldiğine dikkat edin.
• Motor nerede? Orta motor mu, göbek motor mu? Rotanız yokuşluysa bu soru daha da önem kazanır.
• Batarya kapasitesi Wh olarak ne kadar? Menzil değeri hangi koşullarda verilmiş?
• Batarya çıkarılabiliyor mu? Bisikleti prizin olmadığı bir yerde saklayacaksanız önemlidir.
• Bisikletin toplam ağırlığı ne? Merdiven çıkaracak ya da araca yükleyecekseniz belirleyici olur.
• Servis ve yedek parça desteği nasıl? Motor, batarya ve kontrolcü için yetkili servis var mı?
• Teknik belgede sürekli nominal güç ve destek kesme hızı açıkça yazıyor mu? Bu iki değer, aracın kanuni tanıma uyup uymadığını gösterir.

Kısa sözlük

• Pedelec: Pedal destekli elektrikli bisiklet.
• Kadans: Pedalın dakikadaki dönüş sayısı.
• Tork: Pedala ya da tekerleğe uygulanan döndürme kuvveti.
• Kontrolcü: Motora ne kadar güç gideceğine karar veren elektronik birim.

Özet

Pedelec, motoru yalnızca siz pedal çevirirken çalışan ve desteğini 25 km/s'te kesen elektrikli bisiklettir. Motor, batarya, sensör ve kontrolcü birlikte çalışır; sürüş hissini en çok sensör türü belirler. Tork sensörü daha doğal, kadans sensörü daha basit bir sürüş sunar. Türkiye'deki kanuni elektrikli bisiklet tanımı pedelece karşılık gelir; gaz kollu araçlar ise bu tanımın dışında kalabilir.